Szafszawan (Chefchaouen) – niebieskie miasto

Szafszawan (Chefchaouen, po polsku także Szefszawan) to niewielkie miasto w górach Rif na północy Maroka, między Tetuanem a Wazzanem. Słynie z medyny, w której domy, schody i zaułki pomalowano na wszystkie odcienie błękitu. Założone w 1471 roku, leży na wysokości ok. 560 m n.p.m. i liczy ok. 46 tys. mieszkańców (2024).

Dlaczego Szafszawan jest niebieski?

Nikt nie zna jednej, pewnej odpowiedzi. Najczęściej powtarza się kilka teorii:

• żydowska – błękit miał wprowadzić społeczność żydowska, która osiedliła się w mieście, a w jej tradycji kolor ten symbolizuje niebo i Boga,
• duchowa – niebieski ma przypominać o niebie i zachęcać do życia duchowego,
• praktyczna – kolor rzekomo odstrasza komary i daje wrażenie chłodu w upalne dni,
• turystyczna – według części mieszkańców nakaz malowania ścian na niebiesko wprowadzono w latach 70. XX wieku, żeby przyciągnąć turystów.

Niezależnie od genezy, mieszkańcy co roku odnawiają farbę, a warstwy wapna i barwnika nadają murom miękkie, zaokrąglone kształty. Najbardziej fotogeniczne są uliczki w górnej części medyny.

Historia Szafszawanu

Miasto założył w 1471 roku Ali ibn Raszid al-Alami jako niewielką twierdzę (kasbę), która miała bronić regionu przed Portugalczykami. W kolejnych dziesięcioleciach osiedlali się tu muzułmańscy i żydowscy uchodźcy z Andaluzji, co widać w architekturze z małymi placykami i fontannami. Przez wieki miasto było zamknięte i trudno dostępne dla cudzoziemców; w 1920 roku zajęli je Hiszpanie, którzy włączyli je do swojej strefy protektoratu. Do Maroka wróciło wraz z niepodległością w 1956 roku.

Co zobaczyć w Szafszawanie

Plac Uta el-Hammam i kasba

Głównym placem medyny jest zacieniony Uta el-Hammam z kawiarniami, w których pije się słodką herbatę miętową – nazywaną żartobliwie berberyjską whisky. Przy placu stoi kasba z murami z ubijanej ziemi, ogrodem i niewielkim muzeum etnograficznym z rękodziełem i strojami regionu. Obok wznosi się Wielki Meczet z charakterystycznym ośmiobocznym minaretem.

Medyna i Ras el-Ma

Medynę otaczają mury z kilkoma bramami, m.in. Bab Souk i Bab al-Ain. W jej wschodniej części, przy wyjściu z miasta, płynie źródło i potok Ras el-Ma, przy którym miejscowi robią pranie, a turyści odpoczywają w cieniu. Więcej o tradycyjnej zabudowie przeczytasz w artykule o riadach, ksarach i kazbach.

Punkt widokowy przy Hiszpańskim Meczecie

Za źródłem Ras el-Ma ścieżka prowadzi na wzgórze z opuszczonym meczetem zbudowanym w czasach hiszpańskiego protektoratu. Spacer zajmuje ok. pół godziny, a nagrodą jest panorama całego niebieskiego miasta na tle gór – najładniejsza przed zachodem słońca.

Jak dojechać do Szafszawanu

Szafszawan nie ma lotniska ani kolei. Dojedziesz tu:

• autobusem – CTM i inni przewoźnicy łączą miasto z Fezem, Tangerem, Tetuanem i Casablanką; z Fezu i z Tangeru to kilka godzin jazdy,
• taksówką zbiorową – najczęściej z Tetuanu,
• samochodem – górskimi drogami Rifu; jedź za dnia i ostrożnie.

Najbliższe lotniska to Tanger i Fez. Wiele osób łączy Szafszawan z Tangerem, Tetuanem i Asilah w tygodniową trasę po północy kraju.

Okolice: park Talassemtane i Most Boga

Miasto otaczają góry Parku Narodowego Talassemtane z lasami jodłowymi i cedrowymi – opisujemy je w artykule o parku Talassemtane. Najpopularniejsza wycieczka prowadzi do wioski Akchour, skąd szlak wzdłuż rzeki prowadzi do skalnego łuku zwanego Mostem Boga i do wodospadów. Zaplanuj na nią cały dzień i dobre buty.

Konopie w okolicach Szafszawanu

Rif, w tym okolice Szafszawanu, to główny region uprawy konopi w Maroku. Od 2021 roku ustawa 13-21 pozwala na legalną uprawę konopi w prowincjach Al Hoceima, Szafszawan i Taounate, ale wyłącznie na cele medyczne, farmaceutyczne i przemysłowe, przez licencjonowane spółdzielnie. Kupowanie i palenie haszyszu lub kifu przez turystów pozostaje nielegalne. Nie przyjmuj ofert od ulicznych sprzedawców – łatwo o kłopoty z policją.

Najczęściej zadawane pytania

Ile dni potrzeba na Szafszawan?

Na samą medynę, plac Uta el-Hammam, kasbę i punkt widokowy wystarczy jeden pełny dzień, ale warto zostać na noc, żeby zobaczyć miasto wieczorem i wcześnie rano, zanim przyjadą wycieczki. Jeśli chcesz pójść do Akchour i Mostu Boga, zaplanuj dwa–trzy dni.

Kiedy najlepiej jechać do Szafszawanu?

Najprzyjemniej jest wiosną i jesienią, gdy w górach jest ciepło, ale nie upalnie. Latem przyjeżdża najwięcej turystów z Maroka i Europy, a medyna bywa zatłoczona. Zimą w Rifie jest chłodno i deszczowo, a noce są zimne, więc warto wybierać noclegi z ogrzewaniem.

Czy w Szafszawanie można robić zdjęcia mieszkańcom?

Uliczki fotografuje się bez ograniczeń, ale mieszkańców – tylko za ich zgodą. Wiele osób nie chce być fotografowanych, zwłaszcza kobiety i starsi ludzie. Pamiętaj, że niebieskie zaułki to czyjeś domy: nie blokuj przejść, nie siadaj na progach i nie wchodź na prywatne schody.

Maroko | Szefszawan (Szafszawan, Chefchaouen)- błękitne miasto (fot. J Duval, CC BY-NC-ND 2.0)