Rozmówki arabskie – język arabski w Maroku
Na ulicach Maroka nie usłyszymy arabskiego z podręcznika, lecz darija – marokański dialekt z licznymi zapożyczeniami z berberyjskiego, francuskiego i hiszpańskiego. Dlatego w rozmówkach podajemy zwroty w darija, a nie w arabskim literackim. Wystarczy kilkanaście słów, takich jak salam czy szukran, by sprzedawcy i gospodarze riadów przyjęli nas znacznie cieplej.
Darija a arabski literacki
Arabski literacki (fusha) to język prasy, telewizji informacyjnej, urzędowych pism i Koranu. Marokańczycy uczą się go w szkole, ale między sobą mówią w darija. Różnice są na tyle duże, że mieszkaniec Bliskiego Wschodu ma kłopot ze zrozumieniem rozmowy na marokańskim targu. Zwrot „ile to kosztuje?” to w arabskim literackim bikam hadha?, a w darija beszhal hada?.
Darija rzadko zapisuje się alfabetem arabskim według ustalonych reguł, a młodzi Marokańczycy w wiadomościach często piszą ją alfabetem łacińskim z cyframi (3 oznacza głoskę ‘ajn, 7 – mocne „h”). Więcej o historii i odmianach dialektu przeczytasz w artykule Darija – język Maghrebu.
Jak czytać wymowę
Wymowę podajemy w uproszczonym polskim zapisie:
- ch – twarde, gardłowe „ch”, jak w słowie „chleb”;
- gh – dźwięk zbliżony do francuskiego „r”, wymawiany w gardle;
- ‘ (apostrof) – głoska ‘ajn, krótkie ściśnięcie gardła; w praktyce można ją pominąć;
- q – „k” wymawiane głębiej w gardle.
Akcent nie odgrywa dużej roli, a Marokańczycy chętnie podpowiedzą poprawną wymowę.
Podstawowe zwroty w darija
| Po polsku | Darija | Wymowa |
|---|---|---|
| Tak | واه | łah |
| Nie | لا | la |
| Dobrze, OK | واخا | łacha |
| Dziękuję | شكرا | szukran |
| Dziękuję bardzo | شكرا بزاف | szukran bezzaf |
| Proszę (prosząc o coś) | عافاك | ‘afak |
| Proszę (podając coś) | تفضل | tfaddal |
| Przepraszam | سمح ليا | smah lija |
| Nie rozumiem | ما فهمتش | ma fhemtsz |
| Czy mówisz po francusku? | واش كتهضر بالفرنسية؟ | łasz katehdar bel-fransija? |
| Jeśli Bóg da (np. „do jutra”) | إن شاء الله | inszallah |
Jeśli rozmowa po arabsku utknie, najłatwiej przejść na francuski – przydatne zwroty zebraliśmy w rozmówkach francuskich.
Powitania i pożegnania
| Po polsku | Darija | Wymowa |
|---|---|---|
| Pokój z tobą (powitanie) | السلام عليكم | as-salamu ‘alejkum |
| Odpowiedź na powitanie | وعليكم السلام | ła ‘alejkum as-salam |
| Cześć | سلام | salam |
| Dzień dobry (rano) | صباح الخير | sbah l-chir |
| Dobry wieczór | مسا الخير | msa l-chir |
| Jak się masz? | لاباس؟ | labas? |
| Dobrze, chwała Bogu | لاباس، الحمد لله | labas, al-hamdulillah |
| Do widzenia | بسلامة | beslama |
| Dobranoc | تصبح على خير | tesbah ‘ala chir |
Powitanie as-salamu ‘alejkum jest zawsze w dobrym tonie, także wobec starszych osób i w urzędach. Labas? zwykle pada zaraz po nim – to pytanie grzecznościowe, na które odpowiada się krótko.
Przedstawianie się
| Po polsku | Darija | Wymowa |
|---|---|---|
| Mam na imię… | سميتي… | smiti… |
| Jak masz na imię? | شنو سميتك؟ | sznu smitek? |
| Jestem z Polski | أنا من بولونيا | ana men bolonja |
| Miło mi | متشرفين | mitszarfin |
Zakupy i liczby
| Po polsku | Darija | Wymowa |
|---|---|---|
| Ile to kosztuje? | بشحال هادا؟ | beszhal hada? |
| Za drogo | غالي بزاف | ghali bezzaf |
| Nie, dziękuję | لا، شكرا | la, szukran |
| Gdzie jest…? | فين كاين…؟ | fin kajn…? |
| Woda | الما | l-ma |
Na sukach ceny podaje się czasem w rialach: jeden dirham to 20 riali, więc „sto riali” oznacza 5 dirhamów. Gdy kwota wydaje się zaskakująco wysoka, warto dopytać, w jakiej jednostce sprzedawca liczy. Jak negocjować, opisujemy w artykule o targowaniu się w Maroku.
| Liczba | Darija | Wymowa |
|---|---|---|
| 1 | واحد | łahed |
| 2 | جوج | żuż |
| 3 | تلاتة | tlata |
| 4 | ربعة | reb‘a |
| 5 | خمسة | chamsa |
| 6 | ستة | setta |
| 7 | سبعة | seb‘a |
| 8 | تمنية | temnja |
| 9 | تسعود | tes‘ud |
| 10 | عشرة | ‘aszra |
W restauracji i przy stole
| Po polsku | Darija | Wymowa |
|---|---|---|
| To jest pyszne | هادشي بنين | hadszi bnin |
| Na zdrowie / smacznego (po jedzeniu lub piciu) | بالصحة | bessaha |
| Rachunek, proszę | الحساب عافاك | l-hsab ‘afak |
| Bez cukru | بلا سكر | bla sukkar |
| Niech Bóg ci błogosławi | الله يبارك فيك | allah ibarek fik |
Ostatni zwrot jest uprzejmą odpowiedzią na podziękowanie lub gratulacje. Prośba „bez cukru” przyda się przy zamawianiu herbaty miętowej, którą w Maroku tradycyjnie podaje się bardzo słodką.
Najczęściej zadawane pytania
Czy w Maroku mówi się po arabsku?
Tak, ale na co dzień w dialekcie darija, a nie w arabskim literackim. Arabski literacki dominuje w mediach, szkołach i urzędowych dokumentach. Obok arabskiego urzędowym językiem jest tamazight, czyli język berberyjski, którym mówi się zwłaszcza w górach Atlas i na południu kraju. W miastach i miejscach turystycznych powszechnie używa się też francuskiego.
Jak po marokańsku powiedzieć „kocham cię”?
W darija mówi się kanbghik (كنبغيك), w niektórych regionach także tanbghik. Forma jest taka sama bez względu na to, czy mówi kobieta, czy mężczyzna. Słowo to pochodzi od czasownika „chcieć, lubić”, dlatego w innych kontekstach kanbghi znaczy po prostu „chcę”, na przykład kanbghi ataj – „chcę herbaty”.
Czy warto uczyć się arabskiego przed wyjazdem do Maroka?
Na krótki urlop wystarczy kilkanaście zwrotów grzecznościowych i liczebniki. Turysta, który przywita się po arabsku i podziękuje szukran, od razu zyskuje życzliwość rozmówcy. Do załatwiania spraw praktycznych – w hotelu, na dworcu czy w aptece – częściej przyda się francuski, bo w tym języku są napisy i dokumenty.