Meknes – co zobaczyć w Wersalu Maroka

Meknes to jedno z czterech miast królewskich Maroka, położone na płaskowyżu Saïs, ok. 60 km na zachód od Fezu. W latach 1672–1727 był stolicą sułtana Mulaja Ismaila, który otoczył go monumentalnymi murami, bramami i pałacami, stąd przydomek „Wersal Maroka”. Historyczne miasto jest od 1996 roku na liście UNESCO, a w 2024 roku Meknes liczył ok. 562 tys. mieszkańców.

Gdzie leży Meknes i jak dojechać

Meknes leży w północnej części kraju, w regionie Fez-Meknes, między pasmem Atlasu Średniego a górami Rif. Miasto ma dobre połączenia:

• pociągiem ONCF – na linii z Casablanki i Rabatu do Fezu oraz z Tangeru; w mieście są dwie stacje, a do Fezu dojedziesz w mniej niż godzinę,
• autobusem – CTM i Supratours łączą Meknes z największymi miastami,
• samochodem – autostradą z Rabatu (ok. 150 km) lub z Fezu.

Wielu turystów przyjeżdża tu tylko na jeden dzień z Fezu. Meknes zasługuje jednak na nocleg: jest spokojniejszy i mniej turystyczny, a w pobliżu leżą ruiny rzymskiego Volubilis i święte miasteczko Mulaj Idris.

Historia Meknesu w skrócie

W X wieku na tych terenach osiedliło się berberyjskie plemię Miknasa, od którego pochodzi nazwa miasta. W XI wieku Almorawidzi zbudowali tu ufortyfikowaną osadę, z której wyrosła dzisiejsza medyna. W XIV wieku Marynidzi wznieśli w pobliżu Wielkiego Meczetu kilka medres, w tym medresę Bu Inania (1336).

Złoty wiek przyszedł w 1672 roku, gdy sułtan Mulaj Ismail z dynastii Alawitów uczynił Meknes stolicą. Przez 55 lat panowania budował tu ogromną dzielnicę królewską z pałacami, ogrodami, spichlerzami i stajniami, wykorzystując m.in. kolumny i kamień z ruin Volubilis. Po jego śmierci w 1727 roku stolica straciła znaczenie, a trzęsienie ziemi w 1755 roku zniszczyło wiele budowli. W okresie protektoratu Francuzi zbudowali po drugiej stronie rzeki Bu Fekran nowe miasto (ville nouvelle).

Co zobaczyć w Meknesie

Brama Bab Mansour i plac El Hedim

Bab Mansour to najsłynniejsza brama Maroka. Zaczęto ją budować pod koniec panowania Mulaja Ismaila, a ukończył ją w 1732 roku jego syn Mulaj Abdallah. Fasadę pokrywają zielone mozaiki zellidż, a po bokach stoją marmurowe kolumny rzymskiego pochodzenia. Przed bramą rozciąga się plac El Hedim – wieczorami pełen straganów, muzyków i rodzin na spacerze.

Dzielnica królewska i plac Lalla Aouda

Za bramą zaczyna się dawna dzielnica królewska. Plac Lalla Aouda służył niegdyś jako miejsce parad wojskowych sułtana, którego armia słynęła z elitarnej Czarnej Gwardii. Część terenu zajmuje dziś czynny Pałac Królewski, niedostępny dla zwiedzających.

Mauzoleum Mulaja Ismaila

Grobowiec sułtana to jedno z nielicznych sanktuariów w Maroku, do których tradycyjnie wpuszcza się także niemuzułmanów – do dziedzińców i sal przed komnatą grobową. Obowiązuje skromny strój i cisza. Mauzoleum było w ostatnich latach remontowane, dlatego przed wizytą sprawdź na miejscu, czy jest otwarte.

Heri es-Souani i basen Agdal

Heri es-Souani to ogromne spichlerze i stajnie sułtana z grubymi murami, które utrzymywały w środku chłód. Ich ruiny z rzędami łuków robią duże wrażenie. Obok leży sztuczny zbiornik Agdal (Sahrij es-Swani), który zaopatrywał w wodę ogrody i pałace.

Medyna, medresa Bu Inania i Dar Jamaï

W medynie warto zobaczyć medresę Bu Inania z 1336 roku, z dekoracją z zellidżu, stiuku i rzeźbionego cedru – o tym typie budowli przeczytasz w artykule o medresach. Pałac Dar Jamaï z XIX wieku mieści muzeum sztuki i rzemiosła z andaluzyjskim ogrodem. Wokół ciągną się suki: z biżuterią przy bramie Bab Berrima, z dywanami w pobliżu Dar Jamaï, a dalej z przyprawami i orzechami.

W samej medynie stoi też meczet Bab Berdieyinne, którego minaret zawalił się 19 lutego 2010 roku, zabijając 41 osób. Meczet odbudowano.

Ville nouvelle, kawa i wino

Nowe miasto z czasów protektoratu ma szerokie aleje, kawiarnie i restauracje. To dobre miejsce na odpoczynek po zwiedzaniu medyny – o lokalnej kulturze kawiarnianej pisaliśmy w artykule kawa w ville nouvelle w Meknesie.

Okolice Meknesu to najważniejszy region winiarski Maroka, z apelacją Les Coteaux de l’Atlas; winnice zakładali tu Francuzi, a dziś prowadzą je marokańskie firmy. Alkohol kupisz w wyznaczonych sklepach i supermarketach w ville nouvelle. Więcej o tutejszych winach przeczytasz w artykule o marokańskich winnicach. Region słynie też z oliwek i oliwy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy warto jechać do Meknesu?

Tak. Meknes ma monumentalne zabytki z czasów Mulaja Ismaila, medynę z listy UNESCO i znacznie mniej naganiaczy niż Fez czy Marrakesz. Dobrze łączy się go z Volubilis i Mulaj Idris, a także z Fezem, do którego jedzie się pociągiem mniej niż godzinę.

Ile czasu potrzeba na Meknes?

Na Bab Mansour, plac El Hedim, mauzoleum, spichlerze Heri es-Souani i spacer po medynie wystarczy jeden pełny dzień. Jeśli chcesz dodatkowo zobaczyć ruiny Volubilis i Mulaj Idris, zaplanuj dwa dni z noclegiem w Meknesie.

Czy niemuzułmanie mogą wejść do mauzoleum Mulaja Ismaila?

Tradycyjnie tak – to jedno z niewielu sanktuariów w Maroku dostępnych dla niemuzułmanów, choć tylko do części przed samą komnatą grobową. Obowiązuje skromny strój zakrywający ramiona i kolana. Ponieważ obiekt bywa zamykany na remonty, przed wizytą warto zapytać o aktualne godziny w hotelu lub informacji turystycznej.