Takhlila – strój i biżuteria Berberyjek
Takhlila to długa do kostek suknia berberyjskich kobiet z szerokimi, rozszerzającymi się rękawami, noszona na co dzień i od święta. W przeciwieństwie do dżelaby nie ma kaptura i odsłania szyję. Strój uzupełnia ciężka srebrna biżuteria z koralem, bursztynem i emalią, z której słyną warsztaty w Tiznicie.
Jak wygląda takhlila?
Suknia jest długa i przewiązana w talii pasem lub szarfą. Bywa szyta, ale tradycyjne stroje berberyjskie były często drapowane: prostokąt tkaniny owijało się wokół ciała i spinało na ramionach. Do tego służyły duże zapinki (fibule), o których piszemy niżej.
Odświętne suknie mają kolorowe wstawki, hafty, lamówki z metalizowanej nici i aplikacje z koralików. Kolory i wzory różnią się w zależności od regionu i plemienia – inaczej ubierają się kobiety w Antyatlasie, inaczej w Atlasie Średnim czy w oazach na południu.
Takhlila a dżelaba
Dżelaba to szata wierzchnia z kapturem, noszona przez kobiety i mężczyzn, zakładana na ubranie, zwłaszcza w mieście. Takhlila jest suknią kobiecą, noszoną bez kaptura, z odsłoniętą szyją, na której eksponuje się biżuterię. Na wsi kobiety zakładają na nią chustę lub szal.
Berberyjska biżuteria do takhlili
Najważniejszym dodatkiem do stroju jest srebrna biżuteria. W miastach, wśród zarabizowanych mieszczan, przez stulecia ceniono złoto, natomiast na berberyjskiej wsi pozostano przy srebrze. Biżuterię zdobią:
- koral – czerwone paciorki i kaboszony;
- bursztyn – ciepłe, miodowe kule w naszyjnikach;
- emalia – barwne wypełnienia wzorów w srebrze;
- kolorowe szkło i rzadziej kamienie półszlachetne.
Do tego dochodzą ciężkie naszyjniki, ozdoby czoła i skroni, bransolety i pierścienie. Wiele wzorów ma znaczenie ochronne – o symbolach takich jak krzyż berberyjski i ręka Fatimy przeczytasz w osobnym artykule.
Tizerzai – zapinki do drapowanych strojów
Charakterystyczne dla Maroka są trójkątne zapinki tizerzai. Ich długie szpilki przebijają niezszyty materiał na ramionach i utrzymują drapowany strój na miejscu. To jednocześnie ozdoba i element konstrukcyjny ubioru.
Srebrnictwo jako dziedzictwo UNESCO
Oprócz Tiznitu ważnym ośrodkiem wyrobu srebrnej biżuterii było Sefrou koło Fezu. Rzemiosło jest wciąż żywe, a jego znaczenie doceniło UNESCO: w 2023 roku wpisało na listę niematerialnego dziedzictwa ludzkości marokańską sztukę grawerowania w metalach – złocie, srebrze i miedzi. Grawerowane wzory zdobią zarówno biżuterię, jak i przedmioty codziennego użytku.
Gdzie kupić berberyjską biżuterię?
Najważniejszym ośrodkiem srebrnictwa w Maroku jest Tiznit na południu kraju, na południe od Agadiru. Srebrną biżuterię znajdziesz też w sukach Marrakeszu i Essaouiry. Na targach sprzedaje się zarówno stare wyroby, jak i nowe kopie, a „srebro” bywa tylko posrebrzanym metalem – przy droższym zakupie wybieraj sklepy, które podają próbę srebra. Więcej rad znajdziesz w artykule o pamiątkach z Maroka.
