Plac Dżemaa el-Fna w Marrakeszu

Dżemaa el-Fna (fr. Jemaa el-Fna) to główny plac Marrakeszu, położony w sercu medyny, kilkaset metrów od meczetu Kutubijja. Od rana do późnej nocy występują tu opowiadacze, muzycy i zaklinacze węży, a wieczorem plac zamienia się w ogromną jadłodajnię pod gołym niebem. UNESCO uznało tę przestrzeń kulturową za arcydzieło dziedzictwa niematerialnego w 2001 roku.

Dżemaa el-Fna i UNESCO

W 2001 roku UNESCO ogłosiło przestrzeń kulturową placu Dżemaa el-Fna jednym z pierwszych arcydzieł ustnego i niematerialnego dziedzictwa ludzkości, a w 2008 roku wpisało ją na listę reprezentatywną. Doceniono wyjątkowe nagromadzenie marokańskich tradycji ludowych: opowieści, poezji, muzyki, malowania henną czy wróżenia. Plac przylega do medyny Marrakeszu, która od 1985 roku znajduje się na liście światowego dziedzictwa. UNESCO wskazuje też zagrożenia: szybkie zmiany społeczne, nastawienie na turystów i presję zabudowy.

Skąd nazwa „Dżemaa el-Fna”

Pochodzenie nazwy nie jest pewne. Najczęściej tłumaczy się ją jako „zgromadzenie umarłych” i łączy z egzekucjami, które miały się tu odbywać – stąd potoczne określenie „plac straceńców”. Według innej teorii nazwa oznacza „meczet zniszczenia” i nawiązuje do meczetu, którego budowy w XVI wieku nie ukończył saadyjski sułtan Ahmad al-Mansur. Przez stulecia plac był miejscem targu, na które przybywali kupcy, rolnicy i wędrowni artyści z całego regionu.

Plac w ciągu dnia

Za dnia plac jest stosunkowo spokojny. Stoją tu stragany z sokiem ze świeżych pomarańczy, sprzedawcy wody w tradycyjnych strojach, zaklinacze węży, treserzy małp i kobiety malujące dłonie henną. Latem, gdy temperatura często przekracza 40°C, większość turystów chowa się w cieniu pobliskich suków i wraca dopiero przed zachodem słońca.

Zanim usiądziesz do malowania henną, zapytaj o jej skład: unikaj tzw. czarnej henny, która może zawierać barwnik PPD wywołujący alergie.

Plac po zachodzie słońca

Prawdziwe życie Dżemaa el-Fna zaczyna się wieczorem. Pojawiają się dziesiątki ponumerowanych straganów z jedzeniem: grillowanymi szaszłykami, ślimakami w bulionie, harirą, tadżinami i owocami morza. Wokół opowiadaczy, muzyków gnawa, akrobatów i kuglarzy gromadzą się koła słuchaczy, w większości miejscowych. Najlepszy widok na cały plac rozciąga się z tarasów kawiarni na jego obrzeżach – zwykle trzeba tam zamówić choćby herbatę.

Na straganach wybieraj miejsca pełne miejscowych, z jedzeniem przygotowywanym na bieżąco, i sprawdzaj ceny w menu przed zamówieniem – naganiacze bywają bardzo natarczywi.

Bezpieczeństwo na placu

W tłumie łatwo o kieszonkowców, więc portfel i telefon trzymaj w zapinanej kieszeni. Artyści i treserzy oczekują zapłaty za zdjęcia, a czasem także za zwykłe podejście – kwotę ustalaj z góry. Przy placu pojawiają się też samozwańczy przewodnicy i sprzedawcy podróbek. 28 kwietnia 2011 roku w kawiarni przy placu doszło do zamachu bombowego, w którym zginęło 17 osób; od tego czasu w okolicy jest wiele patroli policji. Więcej praktycznych wskazówek znajdziesz w tekście o bezpieczeństwie w Marrakeszu.

W trzęsieniu ziemi z września 2023 roku uszkodzony został minaret meczetu Kharbouch przy placu, a w maju 2025 roku rozpoczęła się modernizacja otoczenia placu, więc część jego obrzeży może być w przebudowie.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy najlepiej przyjść na plac Dżemaa el-Fna?

Najciekawiej jest godzinę przed zachodem słońca i wieczorem, gdy rozstawiają się stragany z jedzeniem, a wokół muzyków i opowiadaczy gromadzą się tłumy. Rano jest spokojniej i można bez pośpiechu napić się soku pomarańczowego. Latem w południe plac jest niemal pusty z powodu upału, dlatego wtedy lepiej zwiedzać zacienione suki i muzea.

Czy za zdjęcia na placu trzeba płacić?

Tak, zaklinacze węży, treserzy małp, muzycy i kobiety malujące henną oczekują zapłaty za zdjęcie lub nagranie, a czasem nawet za samo podejście. Ustal kwotę przed zrobieniem zdjęcia i miej przy sobie drobne monety. Ogólne ujęcia placu i budynków można fotografować bez opłat, ale mieszkańców warto zawsze zapytać o zgodę.

Czy jedzenie na straganach Dżemaa el-Fna jest bezpieczne?

Większość turystów jada na placu bez problemów, jednak warto zachować rozsądek. Wybieraj stragany z dużym ruchem i potrawami gotowanymi lub grillowanymi na miejscu, unikaj surowych sałatek i niegotowanej wody. Przed zamówieniem sprawdź ceny w menu, bo naganiacze często dorzucają do rachunku przekąski, których nie zamawiałeś.