Fantazja (tbourida) – konny pokaz w Maroku
Fantazja (fantasia), po arabsku tbourida, to tradycyjny marokański pokaz konny: grupa jeźdźców rusza galopem w jednej linii i na sygnał przywódcy oddaje jedną, wspólną salwę z muszkietów. Pokaz odtwarza dawne wymarsze wojenne i jest praktykowany od XVI wieku. W 2021 roku UNESCO wpisało tbouridę na listę niematerialnego dziedzictwa ludzkości.
Czym jest tbourida?
Nazwa tbourida pochodzi od słowa barud, czyli proch. Dawniej pokazy nazywano też „grą prochu” (laab al-barud) lub „grą koni” (laab al-khayl). Europejskie słowo „fantasia” spopularyzowali XIX-wieczni podróżnicy i malarze.
Tbourida łączy elementy tradycji arabskich i amazigh (berberyjskich). To pokaz, a nie wyścig – liczy się zgranie, dyscyplina i piękno, a nie to, kto pierwszy dotrze do mety.
Jak wygląda pokaz fantazji?
Każdą tbouridę wykonuje drużyna (sorba) złożona z nieparzystej liczby jeźdźców i koni, zwykle od 15 do 25. Jeźdźcy ustawiają się ramię w ramię, a przywódca grupy jedzie pośrodku i wydaje komendy. Przebieg pokazu wygląda tak:
- Drużyna wolno wjeżdża na długi, piaszczysty plac i ustawia się w linii.
- Na sygnał przywódcy konie ruszają naraz i przechodzą w galop.
- Jeźdźcy wykonują akrobatyczne ewolucje z bronią, unosząc muszkiety nad głowę.
- Na komendę wszyscy jednocześnie strzelają w powietrze ślepymi ładunkami prochu.
- Drużyna zatrzymuje konie i spokojnie wraca na początek placu.
Najważniejsza jest synchronizacja: konie powinny biec łeb w łeb, a wystrzał wszystkich jeźdźców ma zabrzmieć jak jeden huk. Rozproszona salwa to błąd, który widzowie i jurorzy zawodów od razu wychwytują.
Konie i stroje jeźdźców
Do pokazów używa się koni rasy berberyjskiej i arabsko-berberyjskiej, wytrzymałych i przyzwyczajonych do huku wystrzałów. Konie mają tradycyjne siodła i uprzęże, szyte i zdobione ręcznie: haftowane czapraki, frędzle, ozdobne napierśniki i nagłówki.
Jeźdźcy noszą stroje swojego plemienia lub regionu, najczęściej białe szaty i turbany. Wiedza o jeździe, broni i rytuałach przechodzi z pokolenia na pokolenie w rodzinach, przez obserwację i ustny przekaz.
Gdzie zobaczyć fantazję?
Tbouridę pokazuje się podczas mussemów, czyli dorocznych świąt ku czci lokalnych świętych, na festiwalach regionalnych, uroczystościach państwowych i weselach. Do najbardziej znanych należą pokazy podczas mussemu w Mulaj Abdallah koło El Dżadidy i mussemu w Tan-Tan, który sam jest wpisany na listę UNESCO od 2008 roku. Terminy mussemów zależą od kalendarza rolniczego i religijnego, więc sprawdzaj je co roku w lokalnych biurach turystycznych.
Pokazy dla turystów organizują też restauracje i ośrodki pod Marrakeszem i Agadirem jako część wieczornego programu. Są krótsze niż prawdziwe zawody, ale dają przedsmak widowiska. Więcej o samym wydarzeniu przeczytasz w artykule o festiwalu fantazji, a o innych imprezach w kalendarzu w tekście o festiwalach w Maroku.
Fantazja w malarstwie i na pamiątkach
Sceny fantazji od XIX wieku inspirowały europejskich malarzy orientalistów. Najsłynniejszy jest Eugène Delacroix, który w 1832 roku towarzyszył francuskiej misji dyplomatycznej do Maroka i potem wielokrotnie malował marokańskich jeźdźców. Ten motyw podejmowali też m.in. Eugène Fromentin i Marià Fortuny.
Dziś obrazy z galopującymi jeźdźcami w kłębach prochu sprzedają się na marokańskich bazarach obok widoków pustyni i medyn. To jedna z popularniejszych pamiątek z motywami marokańskiej tradycji.
Najczęściej zadawane pytania
Czy pokaz fantazji jest bezpieczny dla widzów?
Jeźdźcy strzelają ślepymi ładunkami prochu w powietrze, a widzowie stoją wzdłuż placu za barierkami lub linią wyznaczoną przez organizatorów. Nie przechodź na plac i nie stawaj na końcu toru, gdzie konie hamują. Huk jest bardzo głośny, dlatego małym dzieciom przydadzą się nauszniki, a fotografowie powinni trzymać się wyznaczonych miejsc.
Kiedy można zobaczyć fantazję w Maroku?
Najwięcej pokazów odbywa się od wiosny do jesieni, po żniwach i w sezonie mussemów, czyli dorocznych świąt ku czci lokalnych świętych. Terminy zmieniają się co roku, bo zależą od kalendarza rolniczego i decyzji organizatorów. Krótsze pokazy dla turystów można zobaczyć przez cały rok w ośrodkach pod Marrakeszem i Agadirem.
Czym różni się tbourida od wyścigu konnego?
W tbouridzie nikt nie ściga się o pierwsze miejsce. Oceniana jest synchronizacja: równy start, wyrównana linia koni w galopie i jednoczesny wystrzał wszystkich jeźdźców. Na zawodach jurorzy zwracają też uwagę na stroje, uprząż koni i zachowanie drużyny, dlatego tbourida bliższa jest sztuce widowiskowej niż sportowi wyścigowemu.