Drewno tui – rękodzieło z Essaouiry
Drewno tui (thuja) pochodzi z tetraklinisu członowanego (Tetraclinis articulata), iglastego drzewa z rodziny cyprysowatych, rosnącego w górach Maroka, Algierii i Tunezji. Najcenniejsze są pstrokate narośla korzeniowe. Centrum obróbki tego drewna jest Essaouira, gdzie rzemieślnicy robią z niego szkatułki, misy, szachownice i intarsjowane meble.
Co to jest drewno tui
Marokańska „tuja” to w rzeczywistości tetraklinis członowany, jedyny gatunek z rodzaju Tetraclinis. Mimo potocznej nazwy nie jest to ta sama tuja, którą znamy z polskich ogrodów, choć oba drzewa należą do rodziny cyprysowatych. Na targach drewno nazywa się też arabskim słowem araar.
To wolno rosnące, zimozielone drzewo osiąga zwykle od 6 do 15 metrów wysokości. Rośnie w północno-zachodniej Afryce, w górach Atlasu w Maroku, Algierii i Tunezji. Małe populacje przetrwały też na Malcie, gdzie jest drzewem narodowym, oraz w okolicach Kartageny w Hiszpanii. Tetraklinis potrafi odrastać z pnia po pożarze czy zgryzieniu przez kozy, a z jego żywicy, sandaraku, od dawna robi się lakiery.
Czym wyróżnia się drewno tui
Drewno tui ceniono już w starożytności — w Rzymie stoły z niego należały do najdroższych mebli. Najbardziej poszukiwane są narośla przy korzeniach (tzw. burl). Mają ciemną, czerwonobrązową barwę i gęste, splątane słoje z drobnymi „oczkami”, które po wypolerowaniu tworzą niepowtarzalny wzór. Drewno z pnia jest jaśniejsze i ma spokojniejsze usłojenie.
Drewno jest twarde i żywiczne, dlatego dobrze znosi polerowanie i długo zachowuje połysk. Po obróbce wydziela charakterystyczny, przyjemny zapach, który wiele osób kojarzy z warsztatami Essaouiry. Twardość ma też swoją cenę: wycięcie i wypolerowanie nawet małej miseczki wymaga sporo czasu.
Wyroby z drewna tui w Essaouirze
W As-Sawirze (Essaouirze) przy murach obronnych, pod bastionami Skali, mieszczą się dziesiątki warsztatów stolarzy i snycerzy. Można tam zajrzeć do środka i zobaczyć, jak powstają:
- szkatułki na biżuterię z ukrytymi zamkami,
- misy, talerze, tace i deski,
- szachownice i figury do gry,
- ramki, pudełka, figurki zwierząt,
- stoliki i meble z intarsją.
Rzemieślnicy często łączą tuję z innymi gatunkami drewna, np. z orzechem, cytrynowcem czy hebanem, oraz z masą perłową i mosiężnym drutem. W ten sposób powstają intarsje i mozaiki o wyraźnym, kontrastowym wzorze. Wyroby z tui znajdziesz też na dużych marokańskich bazarach, ale w Essaouirze wybór jest największy, a ceny zwykle niższe.
Jak kupować wyroby z tui rozsądnie
Popularność drewna tui ma ciemną stronę: nadmierne wycinanie drzew dla cennych narośli korzeniowych doprowadziło w Maroku do znacznego zniszczenia lasów, a wypas kóz utrudnia ich odrastanie. Gatunek nie jest globalnie zagrożony, ale lokalnie znika. Kupując, warto o tym pamiętać:
- Wybieraj mniejsze przedmioty z dobrą obróbką zamiast dużych mebli z masywnych narośli.
- Pytaj w warsztatach i spółdzielniach rzemieślniczych o pochodzenie drewna.
- Sprawdź jakość: dobrze wykończony przedmiot jest gładki, bez pęknięć, a zamki i zawiasy szkatułek działają płynnie.
- Powąchaj drewno — prawdziwa tuja ma wyraźny, żywiczny zapach. Imitacje z innego drewna, barwione na ciemno, pachną słabo lub wcale.
- Targuj się; zasady opisujemy w artykule targowanie się w Maroku.
Inne propozycje prezentów z podróży znajdziesz w tekście pamiątki z Maroka.
